Je collega loopt al twee weken rond met een snor die niemand hem eerder had zien dragen, en het ziet er eerlijk gezegd niet uit. Vraag je ernaar en de kans is groot dat hij lacht en zegt: "Movember, man." Wat ooit een grap tussen een paar Australische vrienden was, is uitgegroeid tot een van de grootste mannengezondheidscampagnes ter wereld. Dit jaar loopt de actie van zondag 1 tot en met maandag 30 november.
Wat movember eigenlijk is
De term dook voor het eerst op in 1999 in Adelaide, maar de organisatie zoals we die nu kennen ontstond in 2003 in Melbourne. Vier vrienden inspireerden 26 anderen om hun gezicht kaal te scheren en daarna een maand lang een snor te laten groeien. Dertig mannen in totaal, in een stad vol gladgeschoren Australiërs. Wat begon als een weddenschap werd binnen een paar jaar een officiële stichting met eigen teams, sponsorformulieren en een vast ritme: op 1 november scheer je af, op 30 november sta je er met een snor bij die niemand aan je had gevraagd. Sindsdien is er wereldwijd meer dan 1,8 miljard Australische dollar ingezameld voor onderzoek, zorg en voorlichting rond mannengezondheid. Niet gek voor een idee dat als bierpraat in een kroeg begon.
De cijfers die het menens maken
Dat prostaatkanker het middelpunt van de campagne is, komt niet uit het niets. In 2024 kregen ruim 15.000 Nederlandse mannen deze diagnose, bijna net zo vaak als borstkanker bij vrouwen, meldde NOS op basis van cijfers van de Nederlandse kankerregistratie. In 2023 lag de sterfte aan prostaatkanker voor het eerst hoger dan die aan borstkanker. Uroloog Harm van Melick van het St. Antonius Ziekenhuis zei daarover tegen NOS: "Er valt nog veel te winnen in vroege opsporing en toegankelijke zorg."
Dat is precies waar de snor om draait: niet schaamte, maar aandacht. Hoe opvallender de snor, hoe vaker iemand ernaar vraagt, en hoe vaker het gesprek over gezondheid toch op gang komt. Wereldwijd leven er volgens Movember zelf ongeveer 10,8 miljoen mannen met prostaatkanker, en die aantallen groeien vooral omdat mannen gemiddeld ouder worden en de opsporing beter is geworden, niet omdat de ziekte opeens vaker ontstaat. Vroege opsporing blijft het verschil maken: wordt prostaatkanker ontdekt voordat die is uitgezaaid, dan is de kans om de ziekte te overleven aanzienlijk groter dan wanneer dat niet zo is.
Niet alleen de prostaat
Movember richt zich op meer dan prostaatkanker. Volgens de organisatie zelf gaat het ook om teelbalkanker, "het soort kanker dat bij jonge mannen wereldwijd het op één na vaakst voorkomt", aldus Movember. Dat is meteen de reden waarom de campagne zich niet alleen op mannen boven de 60 richt: teelbalkanker treft juist de groep die zich nog het minst met kankeronderzoek bezighoudt, namelijk twintigers en dertigers.
En het gaat om mentale gezondheid. De organisatie stelt dat zelfmoord grotendeels te voorkomen is, en financierde daarover de driedelige documentaire Man Up, gepresenteerd door radiopresentator Gus Worland. De kern van die documentaire is simpel: veel mannen praten pas over hoe ze zich voelen als iemand er expliciet naar vraagt, en dat gebeurt lang niet vaak genoeg.
Dat sluit aan bij een bredere verschuiving die je ook terugziet in hoe mannen met hun hoofd omgaan: steeds meer mannen trainen hun hoofd nu net zo hard als hun lijf, en een snorrenmaand is in die zin niets anders dan een laagdrempelige ingang naar een gesprek dat al langer nodig was.
Hoe je dit jaar meedoet
Je hoeft geen snor te kunnen laten staan om mee te doen. Movember noemt dit jaar expliciet andere manieren: zestig kilometer wandelen of rennen gedurende de maand, zelf een evenement organiseren, of gewoon doneren aan iemand die wel de snor draagt. Op kantoor of bij de sportclub werkt het meestal het eenvoudigst: iemand begint, de rest volgt, en tegen half november ziet de helft van de afdeling er ineens anders uit. Wie liever beweegt dan scheert, kan de zestig kilometer ook gewoon inbouwen in bestaande gewoontes, bijvoorbeeld door de dagelijkse wandeling net iets langer te maken of een paar extra sessies in te plannen naast de training waar je al mee bezig bent.
Het mooie is dat de snor zelf bijzaak is. Hij is een excuus om iets te vragen dat anders nooit gevraagd wordt, zoals hoe het nou écht met iemand gaat. Diezelfde drempel speelt bij veel andere mannenonderwerpen die lang blijven liggen, van gehoorproblemen die te laat worden herkend tot de bijwerkingen van finasteride waar niemand uit zichzelf over begint.
Waarom dit gesprek morgen al kan beginnen
Movember Nederland constateert dat zeven op de tien mannen boven de 55 nooit over prostaatkanker praten, ook niet met hun huisarts. Dat is het probleem waar de hele campagne tegen opboxt: niet het ontbreken van zorg, maar het ontbreken van het gesprek dat daarvoor nodig is. Je moet er niet op wachten tot november voorbij is. Vraag die collega met de rare snor morgen gewoon hoe het met hem gaat, en meen het ook. Soms is dat alles wat nodig is om iemand net op tijd naar de huisarts te laten gaan.